كپي از كپي ممنوع

همشهری - حمید ضیایی پرور : وزير فرهنگ و ارشاد اسلامي در حاشيه‌ دومين نمايشگاه ملي رسانه‌هاي ديجيتال گفته : بحث كپي‌رايت را در داخل دنبال مي‌كنيم اما درباره پيوستن به كپي‌رايت جهاني هنوز با آن فاصله داريم. البته پیوستن به قانون کپی رایت جهانی برای کشوری که داعیه حرکت به سوی علم و فناوری دارد کار چندان مشکلی نیست . تنها یک امضا کفایت خواهد کرد اما آن " امایی " که آقای وزیر با تاکید بر آن چنین جمله ای را بیان کرده یک مقدار مشکل ساز است چرا که چنین امضایی تبعات بسیار سنگینی برای بخش های مختلف به بار خواهد آورد و در مقابل از بسیاری از سوء استفاده ها جلو گیری خواهد کرد .

برای نمونه ، اولین پیامد پیوستن به قانون کپی رایت ؛ ورشکستگی بسیاری از سازمانهای دولتی و خصوصی در ایران خواهد بود . دلیلش واضح است فقط یک قلم نرم افزارهای قفل شکسته مورد استفاده در سیستم های رایانه ای و شبکه های داخلی و خارجی این سازمانها ، می تواند درد سر بزرگی برای آنها به وجود آورد . ما ایرانی ها عادت کرده ایم که مثلا ویندوز 300 دلاری را هزار تومان و ضد ویروس 500 دلاری را کمتر از آن خریداری کنیم یا اصلا خریداری نکنیم و مفت و مجانی بین هم به اشتراک بگذاریم . بر روی سرور داخلی اکثر وزارتخانه ها ، بخشی به نام نرم افزار هست که بیش از 40 گیگابایت نرم افزارهای قفل شکسته در آن به طرز منظمی در دسترس قرار داده شده است . چنین عادت کرده ایم که نرم افزار ارزشی ندارد لذا کسی برای تولید آنها نیز زحمتی متحمل نمی شود . از آن بدتر توصیه هایی است که اگر چه شکستن قفل نرم افزارها را جایز نمی داند اما استفاده از آنها را جایز می داند ، درست مانند اینکه دزدی را نکوهش کرده و مال خری را جایز بدانیم .
امروز در بحث تولید محتوای دیجیتالی ، تقریبا هیچ کس مالک محتوایی که تولید کرده نیست . چون به محض تولید و انتشار و اولین نسخه از آن ، در تیراژ میلیونی تکثیر غیر مجاز خواهد شد و سود این کار به جیب همان قفل شکن ها خواهد رفت . در بحث تولید نرم افزار نیز همین وضعیت حاکم است . ورشکستگی شرکتهای تولید کننده نرم افزار در ایران گواهی بر این مدعا است .
صادرات نرم افزار در هر کشوری به عنوان موتور محرکه شرکتهای تولید کننده نرم افزار محسوب می شود ، اما مشکل اینجا است که شرکتهای خارجی حاضر نیستند که با طرفهای ایرانی که تابع مقررات جهانی کپی رایت نیستند وارد شراکت یا خرید نرم افزار شوند . عقل حکم می کند که ریسک چنین کاری را نپذیرند .
ایران بهشت نرم افزارهای قفل شکسته
با نگاهی به میلیونها نسخه نرم افزار کپی شده در ایران که هر کوی و برزن را پر کرده اند می توان ایران را بهشت نرم افزارهای قفل شکسته نامید . جالب ترین بخش ماجرا ، نرم افزارهای قفل شکسته خارجی است که اصطلاحا کرک شده و برای اینکه نسخه کرک شده آنها توسط دیگر کرکهای محترم تکثیر غیر قانونی نشود با برچسب قانونی ، قفل جدید داخلی بر روی آنها نصب شده و توزیع می شود .به عبارت دیگر این نوع فعالیت را می توان مصداق ممنوعیت کپی گرفتن از کپی غیر مجاز تلقی کرد !
یک از استادان دانشگاه می گفت دامادش در آمریکا زندگی می کند و هر بار که به ایران می آید به جای نقل و نبات ، با خودش سی دی سوغات می برد ! و این چنین است که صاحبان فکر و تکنولوژی برای در امان ماندن از شر قفل شکنان حرفه ای ایرانی به خارج پناه می برند و سرویس دهندگان بزرگی مانند گوگل و نوکیا برخی سرویس های آنلاین خود را بر روی کاربران ایرانی مسدود می کنند و ما داد و فغان بر می آوریم که مورد تحریم قرار گرفته ایم . در حالی که بخشی از این محدودیتها اصلا به دلیل تحریم نیست بلکه به دلیل رفتار مرسوم بر فضای کاربران ایرانی است .
اقدامات وزارت ارشاد
عيسي زارع‌پور رييس مركز توسعه فن‌آوري اطلاعات و رسانه‌هاي ديجيتال وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي درباره‌ سياست‌هاي حمايتي از موسسات خصوصي توليدكننده‌ نرم‌افزار می گوید : اولين و بزرگترين حمايت در حوزه‌ي نرم‌افزار اين است كه قانون كپي‌رايت در كشور جا بيفتد. از سال 79 در مجلس قانوني با عنوان حمايت از توليدكنندگان نرم‌افزارها مصوب شد كه آيين‌نامه‌ اجرايي آن نيز سال 83 ابلاغ و براساس آن وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي مكلف شد با همكاري شوراي عالي اطلاع‌رساني نرم‌افزارها را ثبت كند اما تا سال 86 به دليل نداشتن برنامه‌ي اجرايي مناسب چنين كاري انجام نشد. به گفته وي در حال حاضر شناسنامه‌دار شدن نرم‌افزارها آغاز شده و از دو ماه آينده تكثير نرم‌افزاري بدون داشتن شناسنامه ممنوع است. طبق برآورد وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی حدود هشت هزار عنوان نرم‌افزار در كشور وجود دارد .
گفتنی است پیوستن به WIPO (سازمان جهانی حمایت از حقوق مایملک معنوی ) یک از پیش نیازهای پیوستن به WTO ( سازمان تجارت جهانی ) است . تا کنون 177 کشور جهان به WIPO پیوسته اند کشورهایی که هنوز به این سازمان نپیوسته اند عبارتند از :
1.ایران 2. اتیوپی 3. اریتره 4. افغانستان 5. آنگولا 6.اوگاندا 7.برمه(میانمار) 8.بوروندی 9.ترکمنستان 10.توالو 11.تیمور شرقی 12.جزایر سلیمان 13.سائوتومه و پرنسیپ 14.سن مارینو 15.سومالی 16.سیرالئون 17.سیشل 18.عراق 19.کامبوج 20.کریباتی 21.کویت 22.گینه نو 23.لائوس 24.مالدیو 25.موزامبیک 26.نائورو 27.وانواتو 28.یمن
نمایش کپی رایت
چندی پیش چین برای نمایش دادن رعایت کپی رایت صحنه ای شبیه سوزاندن صدها تن مواد مخدر در ایران را ترتیب داد با این تفاوت که در آن تانکهای نظامی از روی میلیونها عدد سی دی غیر مجاز عبور می کردند ، یا همین امارات در همسایگی ما که میزبان جیتکس است ، غرفه ای را در این نمایشگاه با ساز ودهل تعطیل کرد فقط به این دلیل که یک نسخه نرم افزار ویندوز قفل شکسته در آن یافت شده است !
پیوستن به قانون کپی رایت ممکن است خسارتهایی را برای ما به دنبال داشته باشد اما به تعویق انداختن این فرآیند باعث سنگین تر شدن این ضرر و زیان در آینده خواهد شد . شاید بهتر باشد ابتدا در داخل رعایت کپی رایت را تمرین کنیم