جامعه اطلاعاتي و دانش محور

در موسسه مطالعات آمريکاي شمالي و اروپاي دانشگاه تهران بررسي شد
جامعه اطلاعاتي و دانش محور

---

دکتر يونس شکرخواه، استاد ارتباطات و روزنامه نگاري و عضو گروه مطالعات بريتانياي موسسه مطالعات آمريکاي شمالي و اروپاي دانشگاه تهران 12 آذر در جمع دانشجويان و استادان اين موسسه به تشريح جامعه اطلاعاتي و دانش محور با تاکيد بر سند اول فوريه 1996 انگستان پرداخت.
دکتر شکرخواه با طرح ديدگاه هاي مختلف درباره جامعه اطلاعاتي و دانش محور و چگونگي شکل گيري و تحول آن، ديدگاه هاي نظري در اين حوزه را به سه دوره از 1940 تا 1960، از 1960 تا 1980 و از 1980 به بعد تقسيم کرد.
عضو گروه مطالعات بريتانيا در تشريح هر يک از سه دوره فوق گفت: در مرحله نخست تاکيد دانش پژوهان اين حوزه بر نقش و کارکرد اقتصادي نوع جديدي از تبادلات و کارهاي اقتصادي بود که عنصر محوري آن به جاي کالا به معناي مرسوم آن، بر اقتصاد مبتني بر اطلاعات متمرکز بود. در مرحله دوم بحث هايي درباره جامعه پسا صنعتي مبتني بر ارائه خدمات در گرفت و در اين مرحله بود که شکل گيري نوع جديدي از جامعه که با جامعه صنعتي پيش از خود تفاوت هاي بنيادين دارد، مطرح شد.
وي مرحله سوم را " مدرنيته اي ديگر توصيف کرد و افزود: در اين مرحله مدرنيته به مدرنيته ديگري تحول يافت که در آن اقتصاد جهاني و کلا بحث جهاني شدن درهمه عرصه هاي حيات مطرح است و نوعي از جامعه شکل مي گيرد که مبتني بر فناوري هاي اطلاعاتي و ارتباطاتي است.
اين استاد ارتباطات در بخش ديگري از سخنان خود ديدگاه هاي مطرح درباره جامعه اطلاعاتي را به چهار گروه "خوش بينان ليبرال"، "ديدگاه هاي انتقادي"، "ديدگاه هاي جهان در حال توسعه" و "ديدگاه هاي يونسکو" دسته بندي کرد و نظريه پردازان برجسته متعلق به هر يک از اين نحله هاي فکري را معرفي کرد.
دکتر شکرخواه سپس اين گروه هاي فکري را در دو گروه بزرگ "فن دوستان"(Technophiles) و فن هراسان (Technophobes) تقسيم کرد و توضيح داد: فن دوستان کساني هستند که به استفاده از انواع فناوري هاي نوين مانند رايانه، اينترنت و تلفن همراه ميل شديد دارند و پاسخ همه چيز را فناوري مي دانند در حالي که فن هراسان همواره با نوعي ترس و دلهره با اين فناوري ها برخورد مي کنند و آنها را داراي آثار مخرب مي دانند.
عضو هيات علمي دانشگاه تهران موارد نگراني از کاربرد اين فناوري ها و سياستگذاري جهاني در اين حوزه را بين المللي شدن، استحاله شدن و معماري اطلاعات برشمرد و بيان داشت: برخي نگران نوعي بين المللي شدن هستند که به تعبيري غربي شدن جوامع در سرتاسر دنياست که اين ترس مختص جوامع در حال توسعه و عقب مانده نيست بلکه بسياري از اروپايي ها نيز به شدت نگران رخنه فرهنگ و شيوه هاي آمريکايي در جوامع خود هستند و در اين خصوص همواره نگران آنند که دانش چگونه نهادينه خواهد شدکه مانوئل کاستلز روند جاري را سرمايه داري اطلاعاتي جهاني ناميده است.
دکتر شکرخواه درباره نگراني از استحاله دانش افزود: همواره در بحث جامعه اطلاعاتي و دانش محور اين پرسش مطرح بوده است که چگونه دانش انتقال مي يابد، بازنمايي، تجسم و ارائه مي شود .
وي معماري دانش را يکي از مهم ترين مسائل در جامعه اطلاعاتي و دانش محور دانست و خاطرنشان کرد: هم اکنون در تمام دنيا 12 خدمات رسان مادر(Root Server) وجود دارد که تمام کشورهاي جهان را تغذيه اطلاعاتي مي کنند. سوال اين است که در اين سيستم دانش بايد چگونه ساختمند و مجسم شود؟
اين استاد ارتباطات يکي از بحث هاي مهم جامعه اطلاعاتي را جايگاه مردم در اين نظام برشمرد و گفت: موارد بازدارنده حضور مردم در اين نوع جوامع فقر،آموزش، دوري از مراکز دسترسي به اطلاعات، فرهنگ، سن و ناتواني جسمي است زيرا فناوري معمولا گران است، همه افراد سواد کافي براي استفاده از آن را ندارند، خدمات رساني به مناطق دورافتاده و پرجمعيت مقرون به صرفه نيست، افراد مسن با فناوري هاي اطلاعاتي و ارتباطاتي کنار نمي آيند و طراحان اين حوزه تمايل دارند براي افراد سالم برنامه ريزي کنند.
دکتر شکرخواه حوزه هاي اصلي فرصت و تهديد هاي اين جوامع و استفاده از فناوري هاي اطلاعاتي و ارتباطاتي را اقتصاد، کشور-ملت، سياست هاي دموکراتيک و فرهنگ ذکر و تشريح کرد:اقتصاد کنوني به شکل يک واحد جهاني 24 ساعته عمل مي کند و نظامي نامتقارن، به هم وابسته، متنوع،است که برخي حوزه ها و گروه هاي اجتماعي را حذف مي کند به طوري که مفهوم جغرافيايي کشورها هر روز بيش از پيش معناي خود را از دست مي دهد و تشکيل شبکه هاي جهاني و گروه هاي محلي چالش هاي سياسي گسترده اي ايجاد کرده است.
وي اضافه کرد: نهادهاي سياسي مدعي دموکراسي دچار بحران قطعيت در تصميم گيري شده اند و عوارض جانبي تصميم گيري ها دامن گيرشان شده است که نبايد بحث فرهنگ و چالش هاي آن را در وضعيتي نامطمئن و دائما در حال تغيير از نظر دور داشت.
دکتر شکرخواه در ادامه براي جامعه دانش محور سه ستون نگهدارنده، برشمرد و گفت: براي کاستن از شکاف دانش بايد براي اشکال موجود دانش ارزش قائل شد و از رويکردي مشارکت جويانه تر در دسترسي به دانش بهره جست ضمن آنکه سياست هاي معرفتي را بايد منسجم تر کرد.
وي همه موارد دسترسي و استفاده از اطلاعات و دانش را منوط به آزادي بيان، درنظرگرفتن اطلاعات به عنوان کالايي عام المنفعه، احياي گردهمايي هاي عمومي، ايجاد تعادل بين حفاظت از حق مالکيت فکري و ارتقاي دانش در حوزه عمومي، منبعي براي توسعه و... دانست.
مدرس مطالعه رسانه هاي بريتانيا در پايان به بررسي جامعه اطلاعاتي در انگلستان بر اساس مطالعه اي پنج ماهه در دهه 1990 در اين کشور پرداخت که در آن ضمن تاکيد بر افزايش و تسهيل دسترسي عموم مردم به شبکه هاي اطلاعاتي، دولت را موظف به ارتقاء سرمايه گذاري در اين حوزه، امنيت شبکه، اجازه دسترسي عمومي به اطلاعات دولتي، رعايت استاندارد و حفاظت از داده ها کرده است.

news.ut.ac.ir

تصاوير مربوط به اين خبر